Annie Ernaux pisze o jednym życiu na trzy sposoby. Od czego zacząć?

Proza autobiograficzna · Annie Ernaux

Na polskiej półce Annie Ernaux łatwo zobaczyć kilka podobnie krótkich książek i uznać, że można wybrać dowolną. Można, bo nie tworzą serii. Każda ustawia jednak pamięć w innym miejscu: „Lata” obejmują całe dekady, „Bliscy” skupiają się na rodzinie, a „Ciała” zbierają trzy doświadczenia związane z ciałem, seksualnością i społecznymi zakazami.

To wystarczy, żeby wybrać początek bez rankingu i bez szukania jednej książki, która ma reprezentować całą twórczość noblistki.

„Lata”: jedno życie na tle zmieniającej się Francji

„Lata” są jednym samodzielnym tekstem. Ernaux prowadzi opowieść od powojennego niedostatku do początku XXI wieku, łącząc własną biografię ze wspólnymi doświadczeniami pokolenia. W kolejnych dekadach zmieniają się obyczaje, język, polityka, przedmioty codziennego użytku i sposób, w jaki ludzie pamiętają przeszłość.

To najszerszy z trzech początków. Ma sens, gdy chcesz najpierw zobaczyć długi odcinek życia autorki oraz Francję, która zmienia się razem z nim. Polskie wydanie z 2025 roku ma 240 stron i ukazało się w przekładzie Magdaleny Budzińskiej oraz Krzysztofa Jarosza.

„Bliscy”: ojciec, matka i siostra

„Bliscy” nie są pojedynczą powieścią. Pod jedną okładką znajdują się trzy prozy wydawane pierwotnie osobno: „Miejsce”, „Pewna kobieta” i „Druga córka”. Ernaux pisze w nich kolejno o ojcu, matce oraz siostrze, która zmarła przed jej narodzinami.

Ten tom zawęża perspektywę do rodziny, pochodzenia i pamięci o najbliższych. W opisanych historiach pojawiają się śmierć rodziców, choroba matki i śmierć dziecka. Warto wiedzieć o tym przed wyborem, bo są to tematy znacznie bardziej bezpośrednie niż pokoleniowa panorama „Lat”. Polskie wydanie z 2025 roku liczy 176 stron. Wszystkie trzy teksty przełożyła Agata Kozak.

„Ciała”: trzy teksty, w tym „Zdarzenie”

„Ciała” także są zbiorem. Zawierają „Zdarzenie”, „Pamięć dziewczyn” i „Młodego mężczyznę”. Te trzy teksty dotyczą różnych momentów życia Ernaux, ale łączą je ciało, seksualność oraz warunki społeczne, w których osobiste doświadczenie nabiera znaczenia.

W „Zdarzeniu” punktem wyjścia jest niechciana ciąża i potajemna aborcja we Francji w 1963 roku. „Pamięć dziewczyn” wraca do doświadczeń osiemnastoletniej autorki, a „Młody mężczyzna” do związku z partnerem młodszym o trzydzieści lat. Cały polski tom ma 232 strony i ukazał się w 2024 roku w przekładzie Agaty Kozak.

Nie szukaj osobnego polskiego „Zdarzenia”

Francuskie L'Événement ukazało się jako osobna książka. W polskim katalogu Wydawnictwa Czarne „Zdarzenie” jest jednym z trzech tekstów w „Ciałach”. To właśnie tego tomu należy szukać, jeśli znasz tytuł z zagranicznego wydania.

Najprostszy wybór

Wybierz „Lata”, jeśli interesuje Cię szeroka opowieść o pamięci jednego pokolenia. Sięgnij po „Bliskich”, jeśli punktem wyjścia ma być rodzina i pochodzenie. „Ciała” wybierz wtedy, gdy chcesz zacząć od trzech konkretnych doświadczeń związanych z kobiecym ciałem i seksualnością.

Żadna z tych książek nie wymaga znajomości pozostałych. Różni je nie miejsce w kolejności, lecz odległość, z jakiej Ernaux patrzy na własne życie.

Sprawdź „Lata” Sprawdź „Bliskich” Sprawdź „Ciała”

Źródła

Nagroda Nobla w dziedzinie literatury z 2022 roku: oficjalny komunikat Nobel Prize. Zawartość tomów, przekłady, daty, formaty oraz dane wydań: Wydawnictwo Czarne dla „Lat”, „Bliskich” i „Ciał”.

← Wróć do Czytelni