ReadEdenOtwierasz „Moby Dicka”. Co warto wiedzieć, zanim wypłynie „Pequod”
Z Moby Dicka łatwo zapamiętać jeden obraz: kapitana Ahaba ścigającego białego kaszalota. Książka nie zaczyna się jednak od pościgu. Najpierw poznajemy Izmaela, oberżę w New Bedford, Queequega i drogę do Nantucket. Dopiero stamtąd wypłynie statek, na którym spędzimy resztę podróży.
Powieść również regularnie odchodzi od głównego ciągu wydarzeń. Melville zatrzymuje się przy budowie wielorybów, pracy załogi, narzędziach, historii połowów i samym języku używanym na morzu. Wiedza o tej konstrukcji przydaje się bardziej niż gotowa interpretacja białego wieloryba.
Zanim pojawi się Ahab, są Izmael i Queequeg
Izmael ma doświadczenie na statkach handlowych, ale dopiero zamierza wyruszyć na wyprawę wielorybniczą. W New Bedford trafia do przepełnionej oberży, gdzie dzieli pokój z Queequegiem, harpunnikiem pochodzącym z wyspy Rokovoko. Obaj ruszają później do Nantucket i zaciągają się na „Pequoda”.
Te dwa porty łatwo pomylić. Podróż Izmaela rozpoczyna się w New Bedford, natomiast „Pequod” wypływa z Nantucket. Sam Melville miał za sobą prawdziwy rejs wielorybniczy: w styczniu 1841 roku opuścił okolice New Bedford na pokładzie „Acushneta”.
135 rozdziałów nie opowiada wyłącznie o pościgu
Amerykańskie wydanie ma 135 numerowanych rozdziałów oraz epilog. Przed pierwszym rozdziałem znajdują się jeszcze „Etymologia” i „Wyjątki”, czyli uwagi o pochodzeniu słowa oznaczającego wieloryba oraz zbiór poświęconych mu fragmentów z innych tekstów.
Dalej opowieść o rejsie przeplata się z rozdziałami o wielorybach, połowach i życiu na statku. Nie są przypisem dopisanym do właściwej historii. Stanowią znaczną część książki i wyjaśniają świat, w którym poruszają się Izmael oraz załoga.
Za fikcją stoją prawdziwa katastrofa i biały kaszalot
W 1820 roku kaszalot staranował statek wielorybniczy „Essex”. Relacja z tej katastrofy trafiła później do Melville'a i stała się jednym ze źródeł powieści. Drugim był Mocha Dick, biały kaszalot z Pacyfiku opisany w 1839 roku przez Jeremiaha N. Reynoldsa.
Nie oznacza to, że Moby Dick jest zapisem jednego prawdziwego zdarzenia. Melville połączył własne doświadczenia z morza, historie krążące wśród wielorybników oraz opublikowane relacje. Powieściowy rejs „Pequoda” pozostaje fikcją.
Pierwsze wydanie ukazało się dwa razy
W październiku 1851 roku w Londynie wyszła trzytomowa wersja zatytułowana The Whale; or, Moby Dick. Miesiąc później Harper & Brothers opublikowało w Nowym Jorku jednotomowe Moby-Dick; or, The Whale.
Brytyjski wydawca zmienił i usunął wiele fragmentów. Pominął również epilog, co sprawiło, że recenzenci mieli uzasadnione pytania o logikę pierwszoosobowej narracji.
Pełne polskie wydanie zajmuje dwa tomy
Państwowy Instytut Wydawniczy opublikował w 2018 roku dwutomową edycję w przekładzie Bronisława Zielińskiego. Ma łącznie 872 strony i posłowie Mikołaja Wiśniewskiego. Jej ISBN to 9788306035001.
Na pierwszą stronę zabierz tylko tę mapę
Izmael najpierw dociera do New Bedford, później razem z Queequegiem jedzie do Nantucket, a dopiero potem wchodzi na „Pequoda”. Historia rejsu będzie ustępowała miejsca wielorybom, rzemiosłu i morskim dygresjom, po czym znów wracała na pokład. To zamierzona budowa książki, nie kilka przypadkowych przerw w opowieści.
Resztę, włącznie z tym, co oznacza biały wieloryb, można spokojnie zostawić samej lekturze.
Źródła
Pierwsze wydania i różnice między nimi: Melville Electronic Library oraz zestawienie wersji amerykańskiej i brytyjskiej. Rejs Melville'a, konstrukcja powieści, Mocha Dick i „Essex”: New Bedford Whaling Museum i Nantucket Historical Association. Wydanie polskie: Państwowy Instytut Wydawniczy.